Een portfolio is als fotograaf natuurlijk ontzettend belangrijk. Als marketeer vertel ik je constant dat teksten, je website en salesstrategieën haast belangrijker zijn dan je foto’s, maar die foto’s doen er natuurlijk WEL heel erg veel toe.

Het is je letterlijke werk! De dienst die je aflevert. En je portfolio is er zodat mensen kunnen kijken of jouw stijl past bij wat zij zoeken.

En nu zou je denken: ik gooi mijn portfolio vol met de allermooiste foto’s en de beelden waar ik het meest trots op ben. Logisch toch?

Maar in Amerika ontstond hier vorig jaar een behoorlijk relletje over, met name in de bruidsfotografie community. Dat relletje heeft alles te maken met wat ik de portfolio paradox noem. En die wil ik vandaag met je bespreken, want ik denk dat dit voor veel fotografen in Nederland ook speelt, alleen net iets anders dan aan de overkant van de oceaan.

De foto’s waar jij van droomt, zijn niet altijd de beelden waardoor klanten een fotoshoot boeken

Laten we even een voorbeeld nemen dat ik vaak zie:

Je bent bruidsfotograaf en je hebt een styled shoot gedaan in Marrokko op de meest fantastische locatie met de meest knappe mensen. Alles op en top gestyled, het staat er prachtig op en je bent er enorm trots op.

Maar je gemiddelde bruid in Brabant kijkt naar dat beeld en denkt: “Zo zie ik er niet uit.” Of: “Onze bruiloft heeft niet zoveel aankleding.” Of: “Wij wilden het eigenlijk wat simpeler houden.”

Datzelfde principe geldt voor gezinsfotografen. Je toont je meest kunstzinnige, moody black-and-white foto’s. De modellen zijn bekende mom-influencers, alles klopt tot op de millimeter. De beelden kunnen zo in de VOGUE. Maar vrijwel geen van de klanten die je écht boekt poseert zo of ziet er zo uit.

Je portfolio roept dan twee gedachtes op.

Gedachte 1: “Wauw, wat is dit mooi! Zag ik er maar zo uit met mijn gezin, maar helaas zijn wij veel chaotischer en niet zo perfect”

Gedachte 2: “Ik kan niet wachten om dit soort foto’s ook van mezelf te hebben”

De mensen met gedachte 1 boeken waarschijnlijk niet. De mensen met gedachte 2 wel.

Wanneer leid een locatie af van jouw fotografie-skills?

Veel (met name Amerikaanse) fotografen hebben een portfolio waarbij ze fotograferen op een berg in de Dolomieten of ergens in de Grand Canyon. De beelden zijn automatisch al direct mooi door de locatie.

Dan denk ik altijd: ‘Ja, leuk dat je dit kan. Maar een mooie foto maken hier is wel HEEL makkelijk. Er komt weinig creativiteit bij kijken want de modellen en de locatie doen al het werk.’

Maar hoe maak jij foto’s in Schubbekutteveen, als het regent? Of bij een ceremonie om 12 uur in de volle zon? Of feestfoto’s in een donker zaaltje?

Want Schubbekutteveen komt nu eenmaal een stuk dichter bij de realiteit van veel Nederlandse klanten dan de Grand Canyon.

Het zelfreferentie-effect: waarom herkenning bij jouw klanten zo belangrijk is

Nu zit hier dus een interessant psychologisch mechanisme achter. Het zelfreferentie-effect beschrijft dat mensen informatie sneller verwerken, beter leren en gemakkelijker onthouden wanneer die aansluit bij hoe ze zichzelf zien.

Simpelweg: als iets over jou lijkt te gaan, onthoud je het makkelijker.

Ons brein is letterlijk geprogrammeerd om informatie die over “mij” gaat belangrijker te vinden.

Daarmee samenhangend is er in de sociale psychologie ook zoiets als similarity attraction: we voelen ons automatisch meer aangetrokken tot mensen die op ons lijken. En andersom, als we ons totaal niet herkennen in iemand, verliezen we snel onze focus en wordt het moeilijker om geïnteresseerd te blijven.

Dit zie je ook terug in marketingonderzoek. Studies tonen aan dat klanten eerder reageren op advertenties waarbij de modellen op hen lijken. De reden dat plus-size modellen nu veel zichtbaarder zijn in campagnes!

Dove deed het al met hun ‘Real Beauty’ campagne, waarbij ze gewone mensen inzetten als modellen. In de eerste tien jaar van die campagne steeg hun omzet van 2,5 naar 4 miljard dollar.

Hun producten veranderden niet. Hun marketing wel.

En jouw portfolio is natuurlijk een groot onderdeel van jouw marketing.

Maar het is óók een paradox.

Moet je fotografie portfolio dan niet vol staan met ideale klanten als je wilt groeien?

Ik hoor je al denken: ja maar, is het dan niet juist belangrijk dat mijn portfolio vol staat met ideale klanten? Moet ik niet precies dit soort werk laten zien als ik meer van dat soort opdrachten wil aantrekken?

Ja, dat klopt ook.

En dat maakt het een paradox. Een situatie die zichzelf lijkt tegen te spreken, maar bij nader inzien allebei een kern van waarheid bevat.

Een portfolio vol droomklanten kan helpen om meer van dat soort klanten aan te trekken. Maar het kan ook een onrealistisch portfolio worden waarmee je een hoop andere klanten buitensluit.

In Amerika leidde dat zelfs tot discussie over of styled shoots eigenlijk niet een soort misleiding zijn, waarbij klanten resultaten verwachten die voor 99% niet realistisch zijn.

In Nederland speelt dat iets minder, maar het herkenningsprobleem bestaat hier ook gewoon.

De possible selves theorie inzetten voor een gebalanceerd portfolio

Er is nog een theorie die hier mooi op aansluit. De possible selves theorie zegt dat mensen vaak kopen wie ze kunnen worden, niet wie ze zijn op dit moment.

Te veel perfectie voelt onbereikbaar en leidt tot afwijzing. Net iets beter dan hun huidige realiteit? Dat voelt inspirerend en aantrekkelijk.

Iets mooier dan hun Pinterest-bord: goed.

Vogue-level onrealistisch: gevaarlijk.

Mijn eigen droomportfolio? Een gezinsshoot op een strand in Portugal met knappe mensen in witte zwierige kleding, vier kleine kinderen en een hond.

Nou, dat is nogal een eind weg van de gemiddelde klant in Nederland. Te ver weg. Want dat strand in Portugal kunnen ze natuurlijk niet toveren, en ik wil ook gewoon hier in de duinen schieten en mensen daarvoor aantrekken.

Dus wat ik gedaan heb: mijn droomshoots staan er nog steeds bij. Maar ik heb het aangevuld met portfolioshoots in Nederland, met gewone mensen, die minder perfect zijn maar wel echter aanvoelen. Realistisch voor een Nederlands gezin dat best wat moeite wil steken in outfits, maar geen modellen zijn en in de duinen woont en niet aan zee in Portugal.

De possible selves theorie werkt daardoor weer. Mensen kunnen denken: dat soort foto’s wil ik ook. Dat kan gewoon bij ons achter de duinen. Prima, haalbaar. Ze herkennen zichzelf, zien de potentie, zien mogelijkheden, en boeken.

Je fotografie portfolio als marketing: de balans die je nodig hebt

Je portfolio als marketingtool moet dus twee dingen tegelijkertijd doen: laten zien dat jij goed bent, én laten zien hoe de klant er zelf uit kan zien als ze jou boeken. Die twee zijn niet altijd hetzelfde.

Je beste werk is gewoon niet altijd je beste marketing. En dat is oké. Je kan dat werk nog steeds maken en laten zien, want het laat zien wat jouw ideale shoot zou zijn en wat mogelijk is. Maar het mag niet je enige verhaal zijn.

Denk bij je portfolio dus na over wie je wilt bereiken, hoe ver die klant verwijderd is van wat jij nu laat zien, en of je genoeg beelden hebt waarvan die klant denkt: “ja, dat zou ik ook kunnen zijn.” Want ook hen moet je laten zien dat jij precies kunt leveren wat zij zoeken.

---

Wil je meer leren over hoe je je fotografie marketing strategisch aanpakt? Kijk dan eens bij The Next Level of volg me op Instagram.